Cotis za ngombe kwenye makaa
🔥 Mbavu za ngombe zilizokatwa nyembamba kwa kuvuka mifupa huwekwa kwenye mchanganyiko wa kitunguu saumu, tangawizi na paprika, kisha kuchomwa kwenye makaa. Toleo hili la cotis au makala linategemea ukataji sahihi, upikaji unaofuatiliwa na mapumziko ya dakika tatu. Linatoa sehemu nne. Mboga, chipsi au ndizi za kupika ni viambatanisho tofauti visivyojumuishwa katika mapishi au makadirio ya lishe.
Viungo
- Kilo 1.2 za mbavu za ngombe za chakula, zilizokatwa na mchinjaji kwa kuvuka mifupa katika vipande vya karibu sentimita 1
- Gramu 12 za kitunguu saumu kilichokatwa laini
- Gramu 20 za tangawizi mbichi iliyomenywa na kukunwa laini
- Mililita 30 za mafuta ya mimea yasiyo na ladha kali
- Vijiko 2 vya chai vilivyosawazishwa vya paprika isiyo kali
- Kijiko 1 cha chai cha mchanganyiko wa mimea mikavu ya Provence
- Nusu kijiko cha chai cha pilipili nyeupe
- Gramu 4 za chumvi laini
- Makaa ya mbao yanayofaa kupikia chakula, si ya kuliwa
Maandalizi
Tengeneza mchanganyiko wa kulowekea. Changanya kitunguu saumu, tangawizi, mililita 30 za mafuta, paprika, mimea, pilipili na gramu 4 za chumvi katika chombo safi. Sambaza kwenye kila upande wa vipande vya ngombe. Sugua kwa upole kwa mikono safi au koleo na funika. Osha mikono na sehemu zilizogusa nyama mbichi.
Weka kwenye viungo saa 1 ndani ya jokofu. Geuza katikati ya muda kwa koleo lililotengwa kwa nyama mbichi. Wakati huo panga viambatanisho na sahani safi ya kutoa. Usiache nyama muda mrefu kwenye joto la kawaida wakati wa kuwekewa viungo; toa kiasi kitakachochomwa tu.
Andaa maeneo mawili ya joto. Washa makaa katika jiko la kuchoma linalofaa, linalotumiwa nje pekee. Subiri moto wa kuwashia na moshi mzito viishe, kisha sambaza makaa yanayowaka upande mmoja wa sehemu ya moto. Acha upande mwingine na joto kidogo kwa kumalizia upikaji au kuhamisha kipande ikiwa mafuta yake yanawasha mwali.
Choma pande za kwanza. Ondoa mafungu ya viungo yanayoninginia bila kufuta harufu yote. Weka nyama kwenye wavu safi wenye joto juu ya makaa ya wastani. Pika takribani dakika 4–5 kisha geuza. Ruhusu upande mwingine kuwa wa kahawia kwa muda unaofanana, ukichunguza miali na sehemu zenye mafuta.
Malizia na upime. Hamisha vipande upande wenye joto kidogo ikiwa nje inapata rangi haraka sana. Ongeza muda kulingana na unene, bila kuvipika kupita kiasi ili kufikisha dakika ishirini zisizobadilika. Ingiza sindano ya kipimajoto kutoka pembeni katika nyama bila kugusa mfupa. Kwa vipande hivi vya nyama nzima ya ngombe, fikisha angalau 63 °C katikati kabla ya mapumziko ya dakika tatu. Kagua vipande kadhaa.
Pumzisha dakika 3 na utoe. Weka nyama iliyoiva kwenye sahani safi bila kumimina mchanganyiko wa viungo mbichi juu yake. Funika kwa wepesi tu ikihitajika bila kufungia mvuke mwingi. Subiri dakika zote tatu, kisha gawa kwa watu wanne. Mifupa midogo bado ipo: eleza hilo na badilisha namna ya kutoa kwa watu wanaohitaji kusaidiwa kuitoa mifupa.
Utangulizi
Neno cotis pekee halitoshi kuchagua kipande: unene na mwelekeo wa kukata hubadilisha upikaji kabisa. Mwombe muuzaji mbavu za ngombe zilizokatwa kwa kuvuka mifupa kadhaa katika vipande vya karibu sentimita moja. Mapishi haya si ya fungu kubwa nene la mbavu ambalo linahitaji kuchemshwa polepole muda mrefu ili lilainike. Kumweleza mchinjaji hilo huzuia kujaribu kuchoma haraka kipande kinene mno.
Chagua nyama nzima ambayo haijasagwa wala kulainishwa kwa mashine. Tangawizi huleta harufu kali ya kupendeza, lakini saa moja ya kuloweka kwenye viungo haihakikishi ulaini wa kila kipande. Andaa kipimajoto cha chakula chenye sindano nyembamba, koleo refu na sahani mbili tofauti: moja ya nyama mbichi, nyingine ya iliyoiva. Makaa yawe ya kupikia chakula, bila mbao zilizotibiwa kwa kemikali wala dawa ya kuwashia ambayo bado inawaka nyama inapowekwa kwenye wavu.
Dakika ishirini ni muda wa kukadiria kwa ukataji ulioelezwa. Joto lililopimwa na ukubwa halisi wa vipande ni muhimu zaidi. Saa moja ya kutia viungo kwenye jokofu na mapumziko ya dakika tatu zimejumuishwa katika muda wa jumla. Andaa viambatanisho wakati wa kuloweka kwenye viungo na washa makaa mapema ili nyama mbichi isisubiri nje kwa muda mrefu.
Muktadha wa utamaduni
🇨🇩 Radio Okapi iliwasilisha cotis za ngombe au makala tarehe 1 Desemba 2022. Hii inaonyesha chakula cha kuchoma kilichochapishwa katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Toleo hili linafafanua ukataji, vipimo na ukaguzi wa upikaji wa nyumbani. Halidai asili ya nchi hii pekee wala mchanganyiko unaofanana katika kila mgahawa. Viambatanisho vya uwasilishaji wa chanzo ni mapendekezo ya kupikwa kando; kubadilisha kiambatanisho pekee hakutengenezi mapishi mapya ya cotis.
📚 Rejeo: Radio Okapi, 1 Desemba 2022.
Ushauri
Ukataji wa sentimita moja ni uchaguzi wa kiufundi, si wa mapambo. Ikiwa mchinjaji ana vipande vinene tu, tumia mapishi mengine ya kupika muda mrefu badala ya kuendelea kuchoma mpaka uso uungue.
Makaa yawe yanawaka wekundu bila miali ya kudumu chini ya nyama. Mafuta yakisababisha mwali, hamisha kipande kwa koleo upande wenye joto kidogo. Usiweke uso juu ya wavu wala kumimina maji mengi yanayoweza kurusha majivu kwenye chakula.
Rangi ya ganda haipimi upikaji wa ndani. Paprika hubadilika kuwa nyeusi haraka na kipande kinaweza kuonekana kimechomwa huku hakijapata joto la kutosha karibu na mfupa. Tumia kipimajoto na muda wa kupumzisha badala ya kutegemea rangi ya majimaji pekee.
Pika kwa mafungu madogo ikiwa wavu ni mwembamba. Kurundika hufanya kugeuza kuwa kugumu na kuzuia kuondoa kipande kinachoungua. Weka vipande ambavyo bado vibichi kwenye jokofu hadi wakati wake; nyama iliyoiva isiguse vifaa vya mchanganyiko wa viungo mbichi.
Mapishi haya hayana asali wala sukari. Si lazima kuongeza ili kupata rangi: protini na paprika vinatosha kufanya uso unaopendeza. Mchanganyiko mtamu wa kupaka ungehitaji namna tofauti ya kutumia moto ili nje isiteketezwe.
Mpango
Kagua ukataji na uondoe tu vipande vidogo vya mifupa vinavyoonekana vilivyoachwa na msumeno wa mchinjaji. Usikate mifupa upya kwa kisu cha jikoni. Kausha uso kwa karatasi ya matumizi ya mara moja ikihitajika; usioshe nyama chini ya maji yenye nguvu yanayoweza kurusha matone jikoni. Ihifadhi kwenye jokofu katika chombo kinachofaa kuweka viungo.
Ponda kitunguu saumu na ukune tangawizi laini vya kutosha kutengeneza tabaka jepesi. Vipande vikubwa huanguka kwenye makaa na kuungua kirahisi. Pima chumvi, paprika na mafuta kabla ya kuchanganya. Lengo ni kufunika uso wa nyama, si kujaza chini ya chombo mafuta mengi.
Kutumikia
Andaa vipande vinavyoshikika kwa urahisi badala ya kipande kikubwa sana kwa kila mtu. Gawa nyama na mifupa kwa haki: kipande chenye mifupa mingi hakitoi kiasi sawa cha nyama inayoliwa na kingine. Kwa watoto, tenga nyama kwa vifaa safi na tafuta vipande vidogo vya mfupa kabla ya kutoa.
Kuhifadhi
Weka mabaki kwenye jokofu haraka ndani ya saa mbili, katika sehemu zisizo nene sana. Hifadhi katika 4 °C au chini na utumie ndani ya saa 48. Pasha sehemu inayohitajika hadi iwe moto vizuri kote; lenga 74 °C katikati kwa mabaki. Nyama inaweza kukauka zaidi inapopashwa: maji kidogo kwenye chombo kilichofunikwa yanaweza kusaidia. Usitumie mchanganyiko wa viungo uliokuwa na nyama mbichi kama mchuzi mbichi wa mezani.
Mabadiliko
Bila jiko la makaa, tumia kikaango chenye mistari ya kuchomea na uingizaji hewa unaofaa, ukipika kwa mafungu na kupima joto kwa namna ileile. Ladha itakuwa tofauti na makala. Mimea mikavu rahisi inaweza kuchukua nafasi ya mchanganyiko wa Provence kwa kiasi sawa; chagua mchanganyiko unaoujua badala ya kuunganisha viungo vingi vyenye chumvi. Mchuzi wa pilipili uliotayarishwa kando huruhusu kila mtu kuchagua ukali.
Visindikizo
Toa na ndizi za kupika, viazi au mboga, ukichagua kiambatanisho kikuu kimoja. Nyanya mbichi na vitunguu vilivyokatwa huleta tofauti; viandae kwenye ubao safi tofauti na ule wa nyama mbichi. Chipsi ni za hiari. Toa michuzi kando ili kuhifadhi ladha ya ganda lililochomwa.
Maelezo ya lishe
Ngombe hutoa protini na huchangia chuma na vitamini B12. Mbavu zina mafuta na mifupa kwa kiasi kinachotofautiana, hivyo sehemu inayoliwa hutegemea ukataji. Makadirio ni kwa kila mtu kwa cotis pekee bila kiambatanisho, na hutegemea pia viungo vinavyobaki kwenye nyama. Si uchunguzi wa chakula kilichomalizika.
