Wali wa tui la nazi

Mchele wa punje ndefu unaopikwa kwa kufyonza tui lisilo na sukari na maji, pamoja na kitunguu, tangawizi na saumu; toleo la nyumbani la wali wa nazi uliopo kwenye upishi wa kisasa wa Ghana.

Wali wa tui la nazi

Viungo

  • Gramu 300 mchele mkavu wa punje ndefu
  • Mililita 250 tui la kupikia lisilo na sukari
  • Mililita 350 maji: 300 mwanzo na 50 kwa akiba
  • Gramu 100 kitunguu kilichomenywa
  • Gramu 8 tangawizi iliyomenywa
  • Gramu 6 kitunguu saumu kilichomenywa
  • Gramu 10 mafuta ya nazi
  • Gramu 3 chumvi laini, rekebisha ikihitajika
  • Gramu 1 pilipili manga
  • Gramu 15 vitunguu vya majani vilivyosafishwa

Maandalizi

Osha mchele mara kadhaa kwa maji baridi na uchuje kwenye kichujio chembamba dakika 5.

Changanya tui ndani ya kifungashio na upime mililita 250. Pima mililita 300 maji ya mwanzo na 50 za akiba kando.

Katakata kitunguu, saumu na tangawizi laini. Kata vitunguu vya majani na uweke kwa kuhudumia.

Yeyusha gramu 10 mafuta ya nazi kwenye sufuria nzito kwa moto wa wastani. Lainisha kitunguu dakika 4 bila kuunguza.

Ongeza saumu na tangawizi, koroga sekunde 30, kisha tia mchele uliochujwa. Changanya kwa upole dakika moja.

Mimina tui na mililita 300 maji, tia chumvi na pilipili manga na ukoroge mara moja kusambaza. Fikisha mchemko mdogo.

Funika, punguza moto kabisa na upike karibu dakika 18 hadi 22. Usifungue kifuniko kila wakati.

Kagua punje haraka. Bado ikiwa ngumu na chini pakavu, tia baadhi ya maji ya akiba yakiwa moto sana, funika na upike dakika chache zaidi.

Punje zikiiva na kimiminika kufyonzwa, zima na uache zimefunikwa dakika 10.

Tenganisha kwa uma kwa upole, nyunyiza vitunguu vya majani na hudumia moto. Andaa vya kuandamana kando.

Utangulizi

Wali huu wa nazi ni wa chumvi, si kitindamlo cha maziwa wala uji wa kunywa. Punje hufyonza tui na maji, kisha hupumzishwa zimefunikwa kabla ya kutenganishwa kwa upole. Harufu hutoka kwenye kimiminika cha kupikia, si nazi iliyokunwa juu ya wali mweupe uliokwisha kuiva. Hilo pia huutofautisha na angwa mo ya kitunguu kwenye orodha, ingawa vyote vinaweza kuandamana na kimanda au samaki.

Tumia tui lisilo na sukari la kupikia, kwenye kopo au boksi. Kinywaji cha mimea kilichopunguzwa maji sana cha kifungua kinywa hakitoi matokeo sawa. Changanya ndani ya kifungashio kabla ya kupima mililita 250: mafuta yanaweza kupanda na kuunda tabaka zito. Ongeza mililita 300 maji mwanzo na uweke 50 kwa akiba ya kusahihisha inapohitajika. Usimimine akiba hiyo moja kwa moja.

Pima mchele mkavu kabla ya kuosha. Kuchuja vizuri huzuia maji yaliyofichika kuongezeka kwenye uwiano. Sufuria nzito na kifuniko kinachotosha hudumisha joto sawa. Muda unajumuisha dakika kumi za mwisho za kupumzika, ili punje zitulie bila kukorogwa zikiwa dhaifu.

Muktadha wa utamaduni

Wapishi wa Ghana wameandika wali wa nazi na vyakula vinavyoandamana kama kimanda na samaki. Kuwepo kwake hakumaanishi fomula moja inayotumiwa na kila eneo au familia. Kiasi cha tui, viungo vya harufu na mapambo hutofautiana. Kichocheo hiki kinatoa vipimo vya nyumbani bila kudai fomula halisi ya mwandishi mwingine.

Nazi inaweza kutumika kama mafuta, tui au nyama yake; havibadilishani kwa kiasi sawa. Hapa mafuta na tui kila kimoja kina kazi iliyopimwa. Rejeo la upishi linaweka maandalizi kwenye vyakula vya kisasa vya Ghana; uwiano na marekebisho ya maji ni ya kichocheo hiki.

Ushauri

Tui lina maji na mafuta, hivyo vipimo sawa vya chapa tofauti vinaweza kufanya kazi tofauti. Chagua tui la kupikia lisilo na sukari na uandike chapa baada ya jaribio zuri. Tui zito sana si sababu ya kuliongeza mara mbili: hufanya wali uwe na mafuta zaidi bila lazima kutoa maji mengi yanayofaa. Kuchanganya kabla ya kupima husambaza sehemu nzito sawasawa.

Tumia moto mdogo kimiminika kikianza kuchemka. Tui linaweza kushika kwenye chini penye moto hata juu pakionekana na unyevu. Tumia jiko linalolingana na upana wa sufuria bila miali kupanda pembeni. Harufu ya kuungua ikitokea, hamisha wali wa juu kwa upole kwenye sufuria safi bila kukwangua mabaki meusi: kuyachanganya husambaza uchungu. Sufuria nzito hupunguza hatari, si kuondoa uangalizi.

Akiba ya maji ni ya kurekebisha, si kuongeza kimiminika cha pili bila uchunguzi. Toa punje na ipoze kabla ya kuonja. Katikati pagumu na chini pakavu huhitaji maji moto kidogo; punje laini zenye maji yanayoonekana kwa kawaida zinahitaji moto mdogo au kupumzika. Kutia mililita hamsini zote bila kuchunguza kunaweza kulowanisha wali ulio karibu kuiva. Maelekezo ya pakiti husaidia kuelewa tabia yake ya kawaida.

Pumzisha nje ya moto ikiwa imefunikwa. Usikoroge kwa nguvu mara tu unapozima: punje moto huvunjika rahisi na kufanya uso wa kama donge. Baada ya dakika kumi, telezesha uma na uinue maeneo madogo. Wali wa nazi kwa kawaida una hali yenye mafuta zaidi kuliko wa maji pekee. Ulaini huo hauhitaji kupikwa muda mrefu bila kifuniko, ambako hasa kunaweza kukausha chini.

Mabadiliko

Kwa tangawizi ya harufu ndogo, punguza hadi gramu nne bila kubadili maji. Jani la bay linaweza kuchukua nafasi ya vitunguu vya majani kama harufu, liondolewe kabla ya kuhudumia na litajwe kwenye viungo. Mchele mzima huhitaji muda mrefu na maji tofauti; usiubadilishe tu huku ukibakiza dakika kumi na nane. Toleo tamu lingekuwa kichocheo kingine.

Visindikizo

Toa na samaki wa kuchoma, kimanda cha mboga au mchuzi wa nyanya uliotayarishwa kando. Weka nyongeza yenye maji pembeni ili kila mtu achague mchuzi bila kulowanisha chakula chote. Vya kuandamana si ndani ya sehemu nne zinazohesabiwa hapa. Poza wali uliobaki haraka, ikiwezekana ndani ya saa moja, weka frijini na utumie ndani ya saa ishirini na nne. Pasha mara moja tu mpaka uwe moto sawasawa.

Maelezo ya lishe

Wali hutoa hasa wanga. Tui na mafuta ya nazi huongeza mafuta, yakiwemo yaliyoshiba, na kiasi chake huathiri sana muundo. Kiungo cha mimea hakifanyi wali huu kuwa mwepesi moja kwa moja kuliko wa kawaida. Hesabu itumie tui halisi na taarifa za kifungashio; nyama na michuzi ya kuandamana vihesabiwe kando.

Makadirio kwa sehemu kutokana na uzito unaolika uliotajwa; hali hii hudhani viungo vyote vilivyopimwa, pamoja na vya hiari na chumvi ya juu, vimeliwa. Kukaanga huhesabu gramu za mafuta yaliyofyonzwa zilizotajwa pekee, si mafuta yote ya sufuria. Hakuna vipengele vya uhifadhi wala uchambuzi wa chakula kilichopikwa. Wanga wa FAO umeunganishwa kwa kuongeza nyuzinyuzi kwa wanga unaopatikana.